گندزدايي (Disinfection)، سِتَروَن‌سازي (Sterilization) و كنترل زباله بيمارستاني

يكي از اقدامات ضروري جهت كنترل عفونت بيمارستاني، برنامه ريزي و تعيين خط مشي در مورد گندزدايي و سترون سازي تجهيزات و وسايل در بيمارستان است زيرا احتمال انتقال عفونت به بيماران به دنبال آلودگي وسايل هميشه وجود دارد (18). بسته به كاربرد لوازم، سطح گندزدايي متفاوت است.

تخريب تمام اشكال حياتي ميكروبي شامل اسپور باكتري‌ها حين فرآيند فيزيكي يا شيميايي، سترون سازي نام دارد ولي اگر تمام ميكروارگانيسم‌ها بجز اسپور باكتري‌ها تخريب شوند، به آن گندزدايي درسطح بالا گويند. بديهي است قبل از سترون سازي يا گندزدايي، رفع آلودگي (Decontamination) يا پاك كردن وسايل، ضروري است. اگر از يك ماده ميكروب كش شيميايي (Germicide) براي مهار نمودن يا تخريب ميكروارگانيسم‌ها روي پوست يا بافت زنده استفاده شود به اين عمل ضد عفوني كردن (Antisepsis) گويند. لذا از مواد ضد عفوني كننده نبايد براي گندزدايي سطوح و اشياء استفاده كرد.

براي وسايل حياتي يا بحراني (Critical Devices) مانند كاتتر‌ها و سوزن‌ها كه در تماس با خون يا قسمت‌هاي استريل بدن قرار دارند، فقط بايد روش سترون سازي بكار برده شود. اگر وسيله با مخاط در تماس باشد (Semicritical)، مانند دستگاه اندوسكوپ، سترون سازي بر گندزدايي ارجح است ولي گندزدايي وسيله در سطح بالا نيز روش قابل قبولي محسوب مي‌گردد. براي وسايلي مانند گوشي و دستگاه اندازه گيري فشارخون كه با پوست سالم (Noncritical) تماس دارند، يا نظافت كف زمين، سطوح و ديوارها، تنها گندزدايي در سطح پايين يا پاك كردن وسيله يا سطح، كافي است.

روش‌هاي گندزدايي و سترون سازي در بيمارستان :

 

الف ( سترون سازي 

� اتوكلاو يا بخار (121 درجه سانتي گراد به مدت 15 تا 30 دقيقه( براي وسايل فلزي جراحي.

� حرارت خشك (171 درجه سانتي گراد به مدت يك ساعت(

� گاز اكسيد اتيلن يا ETO  براي مواد پلاستيكي و وسايل جراحي حساس به حرارت.

� گاز فرمالدئيد و بخار در حرارت كم براي وسايل حساس به حرارت مانند پلاستيك

� گاز پلاسما براي وسايل فلزي و پلاستيكي حساس به حرارت و رطوبت

� مايعات ميكروب كش مانند گلوتارآلدئيد

� اشعه گاما براي وسايل ايمپلنت (كاتتر ـ پروتز(

 

ب ( گندزدايي با مواد شيميايي

� گلوتارالدئيد جهت گندزدايي وسايل در سطح بالا، مانند دستگاه اندوسكوپ 

� پراستيك اسيد

� تركيبات كلردار براي گندزدايي سطوح (بويژه آلوده به (HIV  و آب

� تركيبات حاوي يُد براي ضد عفوني پوست

� الكل جهت ضدعفوني پوست

� تركيبات آمونيوم چهار ظرفيتي براي گندزدايي در سطح پايين مانند گندزدايي سطوح

 

توجه :

 

كنترل دوره اي دستگاه هاي سترون كننده مانند دستگاه اتوكلاو و يا اكسيد اتيلن يا فور از لحاظ ميكروبي  (Microbiologic Monitoring) با شاخص‌هاي بيولوژيك حاوي باسيل‌هاي مقاوم به حرارت، به منظور اطمينان يافتن از عملكرد آن‌ها ضروري است.